Licht, gloed en schaduw met stiften: lichtbronnen, slagschaduw en nachtscènes
5 min lezen ·

Niets geeft een kleurplaat zo snel diepte als licht en schaduw. Een platte bloem wordt rond, een huis staat stevig op de grond en een kaars lijkt ineens echt te branden. Het geheim is geen speciale stift, maar één simpele keuze die je maakt voordat je begint: waar komt het licht vandaan?
Stap één: kies een lichtbron
Kies één belangrijkste lichtbron en houd je daar de hele kleurplaat aan. Dat kan de zon linksboven zijn, een lamp in de tekening of de maan aan een nachtelijke hemel. Teken met potlood een pijltje of zonnetje in de kantlijn als geheugensteun.
Alles volgt uit die keuze:
- Vlakken die naar het licht wijzen, krijgen je lichtste tinten.
- Vlakken die van het licht af gedraaid zijn, krijgen middelste en donkere tinten.
- Schaduwen vallen aan de kant tegenover het licht.
De meeste kleurplaten werken goed met licht van linksboven of rechtsboven, een beetje van voren. Dat is een natuurlijke, vertrouwde richting waardoor gezichten en voorwerpen goed leesbaar blijven.
De onderdelen van licht en schaduw
Het helpt om te weten waar je op let bij een rond voorwerp, zoals een bal of een appel:
- Highlight: het felste plekje, naar het licht toe.
- Lichte kant: een zachte overgang van licht naar midden.
- Kernschaduw: de donkerste baan op het voorwerp zelf, waar het van het licht af draait.
- Teruggekaatst licht: een iets lichtere rand binnen de schaduw, doordat licht terugkaatst van de ondergrond. Houd dit subtiel, nooit zo licht als de lichte kant.
- Slagschaduw: de schaduw die het voorwerp op de ondergrond of erachter werpt.
Gebruik per voorwerp een lichte, middelste en donkere tint uit één kleurfamilie. Meer dan drie heb je niet nodig om alle vijf de onderdelen te laten zien.
Slagschaduwen die kloppen
Slagschaduwen zetten dingen stevig op de grond. Zonder slagschaduw lijken voorwerpen te zweven.
- Zet ze aan de kant van het licht af, voor elk voorwerp op de kleurplaat in dezelfde richting.
- Maak ze het donkerst precies waar het voorwerp de ondergrond raakt (de contactschaduw), en lichter en zachter naarmate ze verder weg lopen.
- Hoe lager het licht, hoe langer de schaduw. Een ondergaande zon geeft lange schaduwen, de middagzon korte.
- Kleur schaduwen met een koel grijs, een gedempt paars of een donkerdere tint van de ondergrond, niet met zwart. Een schaduw op groen gras is een donkerder, iets blauwer groen.
Gloeiend licht: lampen, kaarsen en lantaarns
Een gloed ontstaat door contrast. De lichtbron zelf blijft heel licht, en de kleur wordt warmer en donkerder naarmate je er verder vandaan gaat.
- Laat de lichtbron wit of kleur hem met het lichtste geel.
- Zet er geel omheen, daarna warm geeloranje en dan oranje, in ringen die steeds breder worden. Blend elke ring in de volgende.
- Laat het licht op de omgeving vallen. Alles dicht bij de kaars of lamp krijgt aan de kant die ernaar wijst een warme, lichte tint.
- Maak de omgeving donker. Hoe donkerder het stuk rond de gloed, hoe feller de gloed lijkt. Een diep blauwe, paarse of bruine achtergrond laat een lamp stralen.
- Verzacht met kleurpotlood. Een geel of wit kleurpotlood, licht over de rand van de gloed gezet, geeft een zachte stralenkrans zodra de stiftinkt droog is.
Neon en magische gloed
Neonletters, lichtslingers en toverglitter werken volgens hetzelfde idee, maar met verzadigde kleuren. Houd de kern van de lijn wit of heel lichtgekleurd, kleur de randen met een fel roze, blauw of groen en laat die kleur uitlopen in een donkere achtergrond. Een dun wit gelpenlijntje door het midden van een neonbuis, op het eind gezet, laat hem echt aan lijken te staan.
Nachtscènes
Een kleurplaat die overdag speelt omtoveren tot een nachtscène is een leuke manier om met licht te oefenen.
- Bepaal je lichtbronnen: de maan, ramen, lantaarnpalen, een kampvuur. Plan ze voordat je begint.
- Gebruik koele, donkere kleuren voor de rest. Blauw, blauwgroen, paars en koel grijs. Kleuren die overdag fel zouden zijn, worden 's nachts donkerder en minder verzadigd.
- Bewaar warme kleuren voor het licht. Gloeiende ramen en lampen in geel en oranje springen prachtig uit tegen het blauw.
- Voeg randlicht toe. Voorwerpen die door de maan worden beschenen, krijgen een dun licht randje aan de kant van de maan.
- Eindig met sterren: kleine witte gelpenstipjes, en een paar grotere met piepkleine kruisjes.
Grote donkere achtergronden kunnen strepen geven. Werk in kleine stukjes, gebruik kleine rondjes en zet een tweede laag als de eerste droog is.
Veelgemaakte fouten
- Licht uit twee richtingen. Schaduwen die verschillende kanten op wijzen, maken de kleurplaat verwarrend. Controleer het met je pijltje.
- Zwarte schaduwen. Die ogen zwaar en maken kleuren plat. Gebruik liever een donkerdere, koelere tint.
- Een gloed zonder donkere omgeving. Een gele kaars op wit papier gloeit niet; het donker eromheen doet het werk.
- De slagschaduw vergeten. Zelfs een kleine, zachte schaduw onder een voorwerp maakt een groot verschil.
Probeer het zelf
Print het blend-oefenblad en kleur drie cirkels met één lichte, middelste en donkere tint: één met licht van links, één van rechts en één van boven, elk met een slagschaduw. Kies daarna een van onze gratis kleurplaten en kleur hem twee keer: één keer als zonnige dag, één keer als nachtscène met een lamp of kaars als enige licht. Door die twee te vergelijken zie je het snelst hoeveel licht een tekening verandert. Voor vloeiende overgangen in je schaduwen lees je alcoholmarkers blenden.
Slagschaduw
Highlight open laten